طه ١٢٤

از الکتاب
کپی متن آیه
وَ مَنْ‌ أَعْرَضَ‌ عَنْ‌ ذِکْرِي‌ فَإِنَ‌ لَهُ‌ مَعِيشَةً ضَنْکاً وَ نَحْشُرُهُ‌ يَوْمَ‌ الْقِيَامَةِ أَعْمَى‌

ترجمه

و هر کس از یاد من روی گردان شود، زندگی (سخت و) تنگی خواهد داشت؛ و روز قیامت، او را نابینا محشور می‌کنیم!»

ترتیل:
ترجمه:
طه ١٢٣ آیه ١٢٤ طه ١٢٥
سوره : سوره طه
نزول : ٧ بعثت
اطلاعات آماری
تعداد کلمات : ١٤
تعداد حروف :

معنی کلمات و عبارات

«ذِکْر»: یاد. مراد هر آن چیزی است که خدا بدان یاد شود، اعم از قرآن و غیر آن. «مَعیشَةً»: زندگی. مراد زندگی دنیا است (نگا: اعراف / ). «ضَنکاً»: تنگ. مراد سخت و پرنگرانی و اضطراب است (نگا: انعام / . مصدر است و برای مذکّر و مؤنّث یکسان به کار می‌رود. «أَعْمَی»: کور. این کوری به هنگام زنده‌شدن و سر برآوردن از گورها است (نگا: اسراء / ).

آیات مرتبط (تعداد ریشه‌های مشترک)

تفسیر


نکات آیه

۱ - روى گردانى از هدایت هاى الهى و یاد او، موجب گرفتارى انسان به زندگى سخت و پر از تنگناها (من اتبع هداى ... و من أعرض عن ذکرى فإنّ له معیشة ضنکًا ) «معیشة» یا مصدر میمى است و یا به معناى «ما یعاش به» است; یعنى، آنچه که گذران زندگى با آن صورت مى گیرد. «ضنک» به معناى تنگى و سختى است (لسان العرب).

۲ - پیروى از هدایت هاى الهى و به یاد خدابودن، موجب تسهیل زندگى وبرطرف شدن تنگناهاى آن است. (من اتبع هداى ... لایشقى . و من أعرض عن ذکرى فإنّ له معیشة ضنکًا )

۳ - زندگى دنیوى، بدون درنظر داشتن هدایت هاى الهى و بینش هاى آن، معیشتى تنگ و محدود است. (و من أعرض عن ذکرى فإنّ له معیشة ضنکًا ) همان طور که در آیات دیگر، خداوند زندگى دنیا را «متاع قلیل» دانسته، ممکن است در این آیه نیز زندگى بدون هدایت را «معیشت تنگ» معرفى کرده باشد; یعنى، دنیا در هر حد و اندازه و به هر مقدار، اگر خالى از هدایت باشد، چیزى جز «معیشت تنگ» نخواهد بود; چرا که زندگى بى هدف و بدون اعتقاد به آخرت تکرارى، خسته کننده و زحمتى به هدر رفته است.

۴ - پیروى از هدایت الهى و توجه به آن، تبلور یاد خدا است. (من اتبع هداى ... و من أعرض عن ذکرى ) «من أعرض» در این آیه، مقابل «من اتبع» در آیه قبل است. مقتضاى مقابله آن بود که بفرماید «و من لم یتبع هداى»; ولى به جاى آن «من أعرض عن ذکرى» گفته است نکته این گزینش، یا نقش ذکر خدا در هدایت است و یا اتحاد ذکر و هدایت مى باشد.

۵ - روى گردانان از هدایت الهى و یاد او، در صحنه قیامت، نابینا محشور خواهند شد. (و من أعرض عن ذکرى ... و نحشره یوم القیمة أعمى )

۶ - هدایت هاى الهى و یاد کردن همیشگى خداوند، مایه بصیرت و بینش در زندگى است. (و من أعرض عن ذکرى ... و نحشره یوم القیمة أعمى ) کور محشور شدن گمراهان، نتیجه کورى آنان از دیدن و دریافت هدایت در دنیا است. از این عقوبت ویژه این نتیجه را مى توان گرفت که هدایت، مایه بصیرت در مسیر زندگى است.

۷ - حقایق در قیامت، آشکار خواهد شد. (و نحشره یوم القیمة أعمى )

۸ - قیامت، روز گردآورى و احضار انسان ها است. (و نحشره یوم القیمة ) «حشر» به معناى جمع کردن همراه با راندن و سوق دادن است (مقاییس اللغة). این واژه تنها در مورد «گروه» به کار مى رود (مفردات راغب) و در آیه گرچه ضمایر مفرد آمده است; ولى چون همه غافلان از یاد خدا، همین فرجام را خواهند داشت، در حقیقت «حشر» به گروه نسبت داده شده است.

۹ - برپایى قیامت و احضار غافلان از یاد خدا در آن، به دست خداوند و اراده او است. (و نحشره یوم القیمة أعمى )

۱۰ - زندگانى دشوار، اثر طبیعى روى گردانى از یاد خدا و نابینایى در قیامت، مجازات و کیفر الهى آن است. (فإنّ له معیشة ضنکًا و نحشره یوم القیمة أعمى ) تفاوت در تعبیر «فإنّ له...» و «نحشره ...» - که دومى به خداوند نسبت داده شده است و اولى بر نفسِ عمل متفرع گردیده - ممکن است به مطلب یاد شده اشاره داشته باشد.

۱۱ - زندگانى پر دردسر در دنیا و محشور شدن با چشمانى نابینا در قیامت، ازجلوه هاى گمراهى و شقاوت آدمى است. (فمن اتبع هداى فلایضلّ و لایشقى . و من أعرض عن ذکرى فإنّ له معیشة ضنکًا و نحشره یوم القیمة أعمى) برداشت یاد شده، لازمه تقابل بین گروه هدایت یافتگان و غافلان است که مجموع دو آیه، بیانگر آن است.

روایات و احادیث

۱۲ - «عن أمیرالمؤمنن(ع): و إنّ المعشة الضنک التى حذر اللّه منها عدوّه عذاب القبر انّه یسلّط على الکافر فى قبره تسعة و تسعین تنّیناً فینهشن لحمه و یکسرن عظمه و یترددن علیه کذلک إلى یوم یبعث; از امیرالمؤمنین(ع) روایت شده: همانا «معیشت ضنک» - که خداوند دشمنان خود را از آن برحذر داشته - عذاب قبر است. خدا بر کافر در قبرش ۹۹ مار بزرگ مسلط مى کند که گوشت او را مى گزند و استخوان وى را مى شکنند و همین طور بر روى او رفت و آمد مى کنند تا روزى که برانگیخته شود».[۱]

۱۳ - «معاویة بن عمار عن أبى عبداللّه(ع) قال: سألته عن رجل لم یحجّ قطّ و له مال قال: هو ممّن قال اللّه: «و نحشره یوم القیامة أعمى» قلت: سبحان اللّه أعمى؟ قال: أعماه اللّه عن طریق الجنّة; معاویة بن عمار گوید: از امام صادق(ع) در باره کسى که مالى داشته و به حج نرفته است سؤال کردم؟ فرمود: او در زمره کسانى است که خداوند فرموده: «و نحشره یوم القیامة أعمى». گفتم سبحان اللّه نابینا؟ فرمود: خداوند او را از [دیدن ]راه بهشت نابینا کرده است».[۲]

موضوعات مرتبط

  • اطاعت: آثار اطاعت از خدا ۲، ۴
  • انسان: حشر انسان ها۸; نشانه هاى شقاوت انسان ۱۱; نشانه هاى گمراهى انسان ۱۱
  • بصیرت: عوامل بصیرت ۶
  • حج: تارکان حج در قیامت ۱۳; کورى اخروى تارکان حج ۱۳
  • خدا: آثاراعراض از خدا ۱۰; آثار هدایتهاى خدا ۳، ۶; اراده خدا ۹; افعال خدا ۹; کورى اخروى غافلان از خدا ۱۰; کورى اخروى معرضان از خدا ۵، ۱۰; کیفر اعراض ازخدا ۱۰
  • ذکر: آثار ذکر خدا ۲، ۶; نشانه هاى ذکر خدا ۴
  • زندگى: سختى زندگى ۱۱; عوامل تسهیل زندگى ۲; عوامل سختى زندگى ۱، ۳، ۱۰; مراد از زندگى سخت ۱۲
  • سختى: عوامل رفع سختى ۲
  • عصیان: آثار عصیان از خدا ۱
  • غافلان: کورى اخروى غافلان ۵; منشأ حشر غافلان ۹
  • غفلت: آثار غفلت از خدا ۱
  • قیامت: ظهور حقایق در قیامت ۷; عوامل کورى در قیامت ۱۰; کورى درقیامت ۱۱; منشأ برپایى قیامت ۹
  • کافران: عذاب قبر کافران ۱۲
  • گمراهان: کورى اخروى گمراهان ۵

منابع

  1. أمالى شیخ طوسى، ج ۱، ص ۲۷; تفسیر برهان، ج ۳، ص ۴۸، ح ۹.
  2. تفسیر قمى، ج ۲، ص ۶۶; نورالثقلین، ج ۳، ص ۴۰۶- ، ح ۱۷۳.